Монгол дээл: Түүх ба утга

Монголын дээл бол монголчуудын соёл, үндэсний онцлогийг илэрхийлдэг хамгийн танигдсан хувцаснуудын нэг юм. Эрт үеэс эхлэн нүүдэлчин амьдралтай монголчуудын өдөр тутмын хэрэглээ болж ирсэн энэ хувцас нь зөвхөн өмсөх зүйл төдий биш, харин амьдралын хэв маяг, уламжлал, байгаль цаг уурт тохирсон ухаалаг шийдлийг илэрхийлдэг. Өнөөдөр ч гэсэн дээл нь баяр ёслол, уламжлалт арга хэмжээ болон зарим нутагт өдөр тутмын хэрэглээнд оршсоор байна

Монгол дээлний түүх олон зуун жилийн өмнөөс эхтэй. Монголын эзэнт гүрний үеийн зураг, баримтуудаас харахад дайчид, ноёд, энгийн хүмүүс бүгд дээлтэй төстэй хувцас өмсдөг байсан нь харагддаг. Дээлний хийц нь нүүдэлчин амьдралд тохируулан хөгжсөн бөгөөд хүйтэн өвлийг давах дулаан, урт замд явахад эвтэйхэн байхаар бүтээгдсэн байдаг.

Дээлийг улирал болон өмсөгчийн нийгмийн байр сууриас хамааран ноос, хөвөн, торго, арьс зэрэг материалаар хийдэг байжээ. XIII зууны Монголын эзэнт гүрний үед дээлний өнгө, материал нь хүний зэрэг зиндааг илэрхийлдэг байсан.







Дээл нь өвөрмөц хийцтэй бөгөөд практик, гоёмсог байдлыг хослуулсан байдаг. Урд талаараа давхарлан товчлогддог урт хувцас бөгөөд бүсээр бүсэлдэг.



Бүс нь хэд хэдэн үүрэгтэй: Нэгдүгээрт, дээлийг бэхэлж барих, хоёрдугаарт биеийн дулааныг хадгалах, мөн бүсэлсний дараа дотор талд жижиг зүйл хадгалах боломжтой зай бий болдог. Ханцуй нь урт, сул загвартай тул морь унах, мал маллах, гадаа ажиллах зэрэг хөдөлгөөнд саад болохгүй.

Дээл нь зөвхөн практик хэрэглээ төдий биш, харин соёлын гүн утга агуулдаг. Энэ нь монголчуудын өв уламжлал, нүүдэлчин соёл, үндэсний бахархлыг илэрхийлдэг. Монгол орны бүс нутаг бүр өөр өөр хийц, өнгө, хээтэй дээлтэй байдаг. Наадам, Цагаан сар зэрэг баяр ёслолын үеэр дээл өмсөх нь өвөг дээдсээ хүндэтгэх, соёлоо хадгалах нэг хэлбэр юм.







Өнөө үед дээл нь уламжлалт хэв шинжээ хадгалсан хэвээр хөгжсөөр байна. Загвар зохион бүтээгчид орчин үеийн материал, хийцийг ашиглан шинэ өнгө төрхийг бий болгож байгаа ч уламжлалт хээ, хэлбэрийг хадгалж байна. Монголчууд дээлээ үндэсний баяр, соёлын арга хэмжээ, хурим найр, албан ёсны ёслолын үеэр өмсдөг. Энэ нь өнөөдөр ч гэсэн Монгол үндэстний бахархал хэвээр байна.